Dirençler elektronik devrelerin vazgeçilmez elemanlaridir.
Yaptiklari is ise devre içinde kullanilan diger aktif
elemanlara uygun gerilimi temin etmektir. Elektronik
devreler sabit bir gerilim ile çalisir ancak devrede
kullanilan elemanlarin hepsi farkli gerilimlere ihtiyaç
duyarlar. Iste bu anda dirençler devreye girer. Tüm devre
içinde her eleman için farkli gerilimler kullanmak yerine
uygun dirençler kullanilarak her elemana gereken gerilim
dirençler üzerinde düsürülerek temin edilir.
Dirençler yapiminda kullanilan malzemeye göre ikiye ayrilir.
Karbon dirençler ve Telli dirençler. Yine bu iki tip kendi
arasinda ikiye ayrilir. Bunlar sabit dirençler ve ayarli
dirençlerdir. Bunun yaninda bazi özel dirençler de vardir
(Foto direnç, Termistör). Bunlar daha sonra açiklanacaktir.
Dirençlerin degerleri OHM ile ölçülür ve sembolüde W
seklinde gösterilir. Direncin degeri büyüdükce Kiloohm (KW)
veya Megaohm (MW) olarak ölçülmeye baslanir. Bir direncin
degerinin ne oldugu üzerine dogrudan yazilabilecegi gibi en
çok kullanilan yöntem olan renk kodlari ile üzerine
kodlanabilirde. Dogrudan degeri üzerine yazilmis bir
direncin degerini okumak çok kolaydir ancak renk kodlari ile
kodlanmis bir direnci okumak için renk kodlarinin
anlamlarini bilmek gerekir.
Genellikle dirençler üzerinde 4 veya 5 adet renk bandi
bulunur. Bu renkler direnç üzerine kodlanirken renkler
direncin bir tarafina daha yakin olarak yerlestirilir. Deger
okumasi yaparkende renk bandinin kenara en yakin olanindan
baslamak gerekir. Asagidaki sekiller 4 ve 5 renk ile
kodlanmis bir direncin görüntüsünü vermektedir.
Dikkat ederseniz renkler sol taraftaki uca daha yakindir ve
okumaya bu sol tarafa en yakin renkden baslanmalidir. 4
renkli dirençlerde 1 nci ve 2 nci bantlar sayiyi 3 ncü bant
çarpani ve 4 ncü bant ise direncin toleransini verir.
5 renkli
dirençlerde ise 1, 2 ve 3 ncü bantlar sayiyi 4 ncü bant
çarpani ve 5 nci bant ise toleransi verir. 5 bantli
dirençler genellikle daha hassas degerlere sahip
dirençlerdir ve özel devreler için imal edilirler.
Asagidaki tabloda ise renklerin rakamsal karsiliklari
verilmistir. Dirençlerde tolerans degeri olarak kullanilan
renk kodlari o direncin hassasiyetini verir. Örnegin
tolerans degeri olarak gümüs rengi kullanilmis ise o direnç
+/- %10 toleransa sahiptir ve üzerine kodlanan degerin %10
üzeri veya %10 altinda olabilir demektir. Tolerans renginden
hemen önce gelen renk kodu ise çarpan degerini verir. Bu
deger kendisinden önce gelen sayi renk kodlarinin
çarpilacagi degeri verir. Çarpan renk kodundan önce gelen
bütün renk kodlari ise sayi degeridir. Bu renklerin karsilik
geldigi rakamlar yan yana konur ve çarpan rengi ile
çarpilarak direncin degeri bulunur.
Örnek :
1.Renk = Kahverengi
2.Renk = Siyah
3.Renk = Kirmizi
4.Renk = Altin
Sayi degeri olarak kahverengi 1, Siyah 0 olduguna göre sayi
degeri 10, çarpan rengi olan 3. Renk kirmizi olduguna göre
çarpan degeri 100'dür. Bu durumda direncin degeri 10 x 100 =
1000 Ohm yani 1 Kohm'dur. Tolerans rengi olan 4. Renkde
altin rengi olduguna göre direnç +/- % 5 toleransa sahiptir.
Yani degeri 950 ohm olabilecegi gibi 1050 ohm'da olabilir.
Dirençler paralel veya seri olarak birbirine baglandiklari
takdirde degerleri degisir. Birbirine seri olarak bagli bir
direnç grubunun degeri tüm dirençlerin degerlerinin
toplamina esittir.
Paralel baglantida ise isler tamamen degismektedir.
Öncelikle bilinmesi gereken konu paralel bagli dirençler
grubunun yeni degerinin gruptaki en küçük dirençten daha
küçük olacagidir. Eger paralel baglanacak dirençlerin
tümünün degeri ayni ise olusacak yeni degeri bulmak için bir
direncin degerinin toplam direnç sayisina bölünmesi
yeterlidir. Yani 3 adet 10 Kohm'luk direnç paralel
baglandiginda ortaya çikacak olan yeni deger; 10/3=3.3
Kohm'dur.
Farkli degerlerdeki dirençler paralel olarak baglandiginda
ise sonucu bulmak için izlenecek yol su sekildedir;
Öncelikle 1 sayisi tek tek paralel baglanacak tüm
dirençlerin degerlerine bölünür, çikan degerler toplanir ve
bu deger toplam direnç sayisi ile çarpilir. Daha anlasilir
olmasi için bir örnekle anlatmak gerekirse;
Örnek :
Paralel baglanacak dirençler = 2.2 Kohm, 10 Kohm ve 100 Kohm
olsun, Yapilacak islemler sirasi ile söyle;
1 / 2.2 = 0.45
1 / 10 = 0.1
1 / 100 = 0.01
Bu degerleri birbirleriyle toplarsak;
0.45 + 0.1 + 0.01 = 0.56
Simdi bu degeri toplam direnç sayisi ile çarparsak;
0.56 x 3 = 1.68 Kohm eder.
Resimde sirasi ile sabit ve ayarli bir direncin devre
çizimlerinde kullanilan sekli görülmektedir.
Saglamlık Kontrolü :
Eger bir direncin saglamliginda süphe ediyorsaniz veya
üzerindeki degeri okuyamiyorsaniz bu direnci ohm metrenin
uygun konumunda uçlarin yönü farketmeksizin baglarsaniz ölçü
aleti direncin degerini size gösterecektir. Direnç degeri
küçüldükçe ohm metrede de düsük konum kullanilmalidir.
|
